Ўзбекистонда экстремизмга қарши курашишга оид қонунчилик қайта кўриб чиқилмоқда. Олий Мажлис Сенати “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига экстремизмга қарши курашиш самарадорлигини оширишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қонунни маъқуллади.
Қонуннинг энг муҳим янгиликларидан бири — экстремизм, сепаратизм ёки ақидапарастлик ғоялари билан йўғрилган материалларни тайёрлаш, уларни тарқатиш мақсадида сақлаш, шунингдек экстремистик ва террорчилик ташкилотлари рамзларини тарқатиш ёки намойиш қилиш мақсадида тайёрлаш ва сақлаш биринчи марта содир этилганда жиноий эмас, маъмурий жавобгарликка сабаб бўлади.
Бундай ҳаракат маъмурий жазодан кейин такроран содир этилса, жиноий жавобгарлик келиб чиқади.
Ҳозирги тартибда эса Жиноят кодексининг 244¹-моддаси бўйича бундай материалларни тайёрлаш ёки тарқатиш мақсадида сақлашнинг ўзиёқ 200 дан 400 БҲМгача жарима, уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари, бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилгача қамоқ жазосига сабаб бўлиши мумкин.
Яна бир ўзгариш — экстремистик ташкилотни тузиш, унга раҳбарлик қилиш ва унда оддий иштирок этиш учун жазо бир хил бўлмайди.
Амалдаги 244²-моддада ушбу ҳаракатларнинг барчаси учун 5 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш белгиланган.
Янги қонунда ташкилотда иштирок этган шахсга енгилроқ, уни тузган ёки бошқарган шахсга эса оғирроқ жазо белгилаш назарда тутилмоқда.
Шунингдек, жамоат хавфсизлигига таҳдид солувчи материалларни сақлаш ёки тарқатишда иштирок этган шахс ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ўз вақтида хабар бериб, оғир оқибатларнинг олдини олишга фаол ёрдам берса ва унинг ҳаракатларида бошқа жиноят таркиби бўлмаса, жиноий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин.
“Диний экстремизм” атамаси қонунчиликдан чиқарилади
Қонуннинг яна бир принципиал янгилиги — қонун ҳужжатларидаги “диний экстремизм” атамаси “экстремизм” билан алмаштирилади. Бу экстремизмни фақат муайян дин билан боғлашдан воз кечишни англатади.
Амалдаги “Экстремизмга қарши курашиш тўғрисида”ги қонунда экстремизм “ижтимоий-сиёсий вазиятни беқарорлаштириш”, конституциявий тузумни зўрлик билан ўзгартириш, ҳокимиятни эгаллаш ва миллий, ирқий, этник ёки диний адоват қўзғатишга қаратилган ҳаракатларнинг “ашаддий шакллари” сифатида таърифланган.
Янги таҳрирда бу тушунчани кенг талқин қилиш имкониятини камайтириш мақсадида экстремизм аниқ саккиз турдаги хатти-ҳаракат билан чегараланиши белгиланмоқда. Сенатда бу ўзгариш ҳуқуқни қўллашда субъектив ёки кенгайтирилган талқинларнинг олдини олиши таъкидланди.
Бундан ташқари, экстремистик ташкилотлар ва материалларнинг ягона электрон реестри юритилади, хавф-хатарларни мониторинг қилиш ва баҳолаш тизими жорий этилади. Экстремистик фаолият ҳақида хабар берган шахсларни ҳимоя қилиш ва рағбатлантириш, бундай жиноятларни содир этганларни қайта ижтимоийлаштириш механизмлари ҳам қонун билан мустаҳкамланмоқда.
Манба: Uzdiplomat.uz